Το φρόνιμα ενός λαού δοκιμάζεται μπροστά στον κίνδυνο. Όταν είναι ακμαίο, ο λαός δεν θα φοβηθεί, δεν θα υποκύψει, αλλά θα αντιπαλέψει, θα πολεμήσει και στο τέλος θα δικαιωθεί...
Οι Έλληνες κατά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και οι Κρητικοί στην
ιδιαίτερη περίπτωση της επετείου ολοκλήρου του τρίτου δεκαημέρου του
Μαΐου του 1941, είχαν ακμαιότατο το φρόνιμα, αναθυμούμενοι δε και τους
προγόνους των αποφάσισαν, χωρίς ιδιαίτερη σκέψη, να προστατέψουν τη γη
των πατέρων τους, πολεμώντας τον υπερφίαλο εισβολέα. Εξ' άλλου
εκείνοι, οι Γερμανοί της εποχής εκείνης, με την αθεράπευτη κενοδοξία
των ως γνήσιοι εκπρόσωποι της ''Αρίας φυλής'' ήρχισαν χειρών αδίκων,
παρασυρόμενοι από τη συστηματική προσπάθεια επηρεασμού της κοινής
γνώμης περί της ανωτερότητας του έθνους των από τον ίδιο το Χίτλερ και
τον Υπουργό του επί της Προπαγάνδας Γκαίμπελς. Δεν εγνώριζαν ότι όλοι
οι Έλληνες αποστηθίζουν στα μαθητικά των χρόνια το απόσπασμα του
Θουκυδίδη, από τον Επιτάφιο του Περικλέους, και το εφαρμόζουν
μετέπειτα στην πράξη. <<Ους νυν ημείς ζηλώσαντες και το Εύδαιμον το
Ελεύθερον, το δ' Ελεύθερον το Εύψυχον κρίναντες μη περιοράσθε τους
πολεμικούς κινδύνους>>. Το υψηλόν φρόνιμα και το θάρρος προϋποθέτουν να
αισθάνεται κανείς ελεύθερος. Η γενναιότητα είναι χαρακτηριστικό των
ελευθέρων ανθρώπων. Ύψιστη ευδαιμονία, θεωρούν οι Έλληνες την
ελευθερία. Όμως αυτή η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, μόνο με την ευψυχία κερδίζεται. Οι
Κρητικοί του '41 απέδειξαν ότι ήταν οι ενσαρκωτές της ΕΥΨΥΧΙΑΣ.
Το 1941 ήμουν 5 ετών και ζούσα στο χωριό μου τα Κεράσια Μαλεβιζίου,
20 χιλ. νότια επί αμαξιτής οδού Ηρακλείου Μασαράς. Από την πόλη του
Ηρακλείου είχαν προσωρινά μετοικήσει πολλοί κάτοικοι στα 5 πλούσια
χωριά της περιοχής (Σίβα, Δαφνές, Βενεράτο, Αυγενική και Κεράσια) για
περισσότερη ασφάλεια και εξεύρεση τροφής, λόγω του πολέμου. Είχα
ακούσει πολλές συζητήσεις για τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο. Είχα δει τις
μεγάλες έγχρωμες αφίσες από τις μάχες στη Βόρειο Ήπειρο επικολλημένες
στους τοίχους του καφενείου. Ένοιωσα κι εγώ, αν και ήμουν νήπιο, τη
χαρά από τις νίκες των στρατιωτών μας. Στη συνέχεια άκουσα για την
κατάληψη της ηπειρωτικής Ελλάδας από τους Γερμανούς.
Στις 6,30 το πρωί της 20ης Μαΐου 1941, άρχισε η πλέον περίεργη μάχη
του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, Η Μάχη της Κρήτης. Αμέτρητα αεροπλάνα
τελευταίας γερμανικής τεχνολογίας βομβαρδίζουν τις μεγάλες πόλεις
σπέρνοντας τον όλεθρο και το θάνατο. Επίσης χιλιάδες πολύχρωμες
ομπρέλες -αλεξιπτωτιστές- καλύπτουν το γαλάζιο ουρανό του νησιού. Τα
γεγονότα αυτά έχουν ιστορηθεί και καταγραφεί από τους πλέον ειδικούς.
Στις 20 Μαΐου -πώς και γιατί δεν θυμάμαι- βρισκόμουν στο δρόμο που
συνδέει το χωριό μου με το διπλανό Βενεράτο. Εκεί είχαν σταματήσει 3
βρετανικά στρατιωτικά αυτοκίνητα με φορτίο πυρομαχικών που
προορίζονταν για το Τυμπάκι. Κατά τις 10 π. μ. ένα σμήνος πολεμικών
αεροσκαφών, τα περίφημα 'στούκας' της γερμανικής αεροπορίας, τα
εντόπισαν και προσπάθησαν να τα καταστρέψουν. Άρχισαν να πετούν στον
ουρανό της περιοχής σε πολύ χαμηλό ύψος, με τρομερή ταχύτητα και
εκκωφαντικό θόρυβο. Στεκόμουν αποσβολωμένος και κοίταζα τον ουρανό.
Πρώτη φορά έβλεπα από τόσο κοντά αεροπλάνα. Όμως αυτά κάνοντας κύκλους
πάνω από τα σπίτια και τα κεφάλια μας άρχισαν να βομβαρδίζουν και να
πολυβολούν. Μικρές λακκούβες ανοιγόταν σε όλο το μήκος του δρόμου από
τις σφαίρες των πολυβόλων. Με 4 βόμβες σκόρπησαν την καταστροφή, τον
τρόμο και το θάνατο στην κατοικημένη περιοχή του συνοικισμού Χάνι (Νέο
Βενεράτο). Εγώ όρθιος στη μέση του δρόμου, παρακολουθούσα με
ορθάνοιχτο το στόμα και τα μάτια γεμάτος τρόμο. Ξαφνικά ένας άνδρας με
άρπαξε από τη μέση, με έριξε στο πλαϊνό χαντάκι του δρόμου και με
πλάκωσε με το σώμα του. Μείναμε εκεί μέχρι που σταμάτησε ο
βομβαρδισμός. Ποιος ήταν αυτός ο σωτήρας μου ποτέ δεν έμαθα.
Ο πατέρας μου, αμέσως μετά φοβούμενος τη συνέχιση των βομβαρδισμών,
μας πήγε σε μια σπηλιά κοντά στο χωριό, στην περιοχή Άγιος Σίλας, όπου
μείναμε αρκετές ημέρες μαζί με συγγενικές οικογένειες. Την ίδια ημέρα
νωρίς το απόγευμα ήρθε στη σπηλιά μας η θεία Κατίνα με άλλη μια κυρία
συγγενή της. Θυμάμαι πάντα το αίσθημα της φρίκης που με κατέλαβε όταν
την αντίκρισα. Ήταν αναμαλλιασμένη, με πανικόβλητα μεγάλα μάτια. Είχε
αίματα στο πρόσωπο, στα χέρια και στα ρούχα. Έκλεγε γοερά. Στο Χάνι
κατά το βομβαρδισμό είχε σκοτωθεί ο άνδρας της Ιωάννης Κρεμμυδάκης
μαζί με άλλους 22. Ένας νεαρός συγχωριανός, ο Νίκος Κ. Ζωγραφάκης που
κι αυτός βρισκόταν εκεί, είχε τραυματιστεί στο μηρό από θραύσμα
βόμβας. Με πόνο και κόπο σύρθηκε και μπήκε σε ένα καταφύγιο που ήταν
κοντά. Ένας άλλος συγχωριανός ο Ιωάννης Τσιβιδάκης τον σήκωσε στους
ώμους του αργότερα και τον μετέφερε στο χωριό.
Οι πτήσεις των πολεμικών αεροσκαφών συνεχίστηκαν για 5-6 ημέρες
στην ευρύτερη περιοχή και κατά μήκος της οδού που συνδέει το Κρητικό
με το Λιβυκό πέλαγος.
Στις 30 Μαΐου ο Υποστράτηγος Λιναρδάκης υπέγραψε την ανακωχή με το
Γερμανό Διοικητή και ζητήθηκε η κατάπαυση των βομβαρδισμών. Απολύθηκαν
οι αξιωματικοί και οι στρατιώτες που είχαν μεταφερθεί στην Κρήτη από
την ηπειρωτική Ελλάδα. Πολλοί από αυτούς που διέθεταν οπλισμό και από
πολλούς άλλους Κρητικούς σχηματίστηκαν αντάρτικες ομάδες αντίστασης
που προσέφεραν πολλές υπηρεσίες στον αγώνα των συμμάχων. Στις 31 Μαΐου
ο Γερμανός Υποστράτηγος από την Κρήτη ανέφερε στον Χίτλερ ότι <<Εντολή
έχει εκτελεστεί>>.
Έτσι έληξε μια από τις πιο παράδοξες μάχες του Β΄ παγκοσμίου
πολέμου με την κατάληψη της Κρήτης. Ήταν μια Πύρρειος νίκη με οδυνηρές
απώλειες των Γερμανών αλεξιπτωτιστών. Πρώτη φορά πολίτες ανίδεοι από
πόλεμο βρέθηκαν να παλεύουν με απίστευτο θάρρος για υψηλά ιδανικά τα
οποία πάντα έκρυβαν μέσα τους, ακριβή κληρονομιά από τους προγόνους
των. ''Μόνο οι πέτρες δεν σηκώνονταν να μας χτυπούν'' διηγόταν με
έντονο ύφος μετέπειτα οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές που είχαν επιζήσει.
ιδιαίτερη περίπτωση της επετείου ολοκλήρου του τρίτου δεκαημέρου του
Μαΐου του 1941, είχαν ακμαιότατο το φρόνιμα, αναθυμούμενοι δε και τους
προγόνους των αποφάσισαν, χωρίς ιδιαίτερη σκέψη, να προστατέψουν τη γη
των πατέρων τους, πολεμώντας τον υπερφίαλο εισβολέα. Εξ' άλλου
εκείνοι, οι Γερμανοί της εποχής εκείνης, με την αθεράπευτη κενοδοξία
των ως γνήσιοι εκπρόσωποι της ''Αρίας φυλής'' ήρχισαν χειρών αδίκων,
παρασυρόμενοι από τη συστηματική προσπάθεια επηρεασμού της κοινής
γνώμης περί της ανωτερότητας του έθνους των από τον ίδιο το Χίτλερ και
τον Υπουργό του επί της Προπαγάνδας Γκαίμπελς. Δεν εγνώριζαν ότι όλοι
οι Έλληνες αποστηθίζουν στα μαθητικά των χρόνια το απόσπασμα του
Θουκυδίδη, από τον Επιτάφιο του Περικλέους, και το εφαρμόζουν
μετέπειτα στην πράξη. <<Ους νυν ημείς ζηλώσαντες και το Εύδαιμον το
Ελεύθερον, το δ' Ελεύθερον το Εύψυχον κρίναντες μη περιοράσθε τους
πολεμικούς κινδύνους>>. Το υψηλόν φρόνιμα και το θάρρος προϋποθέτουν να
αισθάνεται κανείς ελεύθερος. Η γενναιότητα είναι χαρακτηριστικό των
ελευθέρων ανθρώπων. Ύψιστη ευδαιμονία, θεωρούν οι Έλληνες την
ελευθερία. Όμως αυτή η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ, μόνο με την ευψυχία κερδίζεται. Οι
Κρητικοί του '41 απέδειξαν ότι ήταν οι ενσαρκωτές της ΕΥΨΥΧΙΑΣ.
Το 1941 ήμουν 5 ετών και ζούσα στο χωριό μου τα Κεράσια Μαλεβιζίου,
20 χιλ. νότια επί αμαξιτής οδού Ηρακλείου Μασαράς. Από την πόλη του
Ηρακλείου είχαν προσωρινά μετοικήσει πολλοί κάτοικοι στα 5 πλούσια
χωριά της περιοχής (Σίβα, Δαφνές, Βενεράτο, Αυγενική και Κεράσια) για
περισσότερη ασφάλεια και εξεύρεση τροφής, λόγω του πολέμου. Είχα
ακούσει πολλές συζητήσεις για τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο. Είχα δει τις
μεγάλες έγχρωμες αφίσες από τις μάχες στη Βόρειο Ήπειρο επικολλημένες
στους τοίχους του καφενείου. Ένοιωσα κι εγώ, αν και ήμουν νήπιο, τη
χαρά από τις νίκες των στρατιωτών μας. Στη συνέχεια άκουσα για την
κατάληψη της ηπειρωτικής Ελλάδας από τους Γερμανούς.
Στις 6,30 το πρωί της 20ης Μαΐου 1941, άρχισε η πλέον περίεργη μάχη
του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, Η Μάχη της Κρήτης. Αμέτρητα αεροπλάνα
τελευταίας γερμανικής τεχνολογίας βομβαρδίζουν τις μεγάλες πόλεις
σπέρνοντας τον όλεθρο και το θάνατο. Επίσης χιλιάδες πολύχρωμες
ομπρέλες -αλεξιπτωτιστές- καλύπτουν το γαλάζιο ουρανό του νησιού. Τα
γεγονότα αυτά έχουν ιστορηθεί και καταγραφεί από τους πλέον ειδικούς.
Στις 20 Μαΐου -πώς και γιατί δεν θυμάμαι- βρισκόμουν στο δρόμο που
συνδέει το χωριό μου με το διπλανό Βενεράτο. Εκεί είχαν σταματήσει 3
βρετανικά στρατιωτικά αυτοκίνητα με φορτίο πυρομαχικών που
προορίζονταν για το Τυμπάκι. Κατά τις 10 π. μ. ένα σμήνος πολεμικών
αεροσκαφών, τα περίφημα 'στούκας' της γερμανικής αεροπορίας, τα
εντόπισαν και προσπάθησαν να τα καταστρέψουν. Άρχισαν να πετούν στον
ουρανό της περιοχής σε πολύ χαμηλό ύψος, με τρομερή ταχύτητα και
εκκωφαντικό θόρυβο. Στεκόμουν αποσβολωμένος και κοίταζα τον ουρανό.
Πρώτη φορά έβλεπα από τόσο κοντά αεροπλάνα. Όμως αυτά κάνοντας κύκλους
πάνω από τα σπίτια και τα κεφάλια μας άρχισαν να βομβαρδίζουν και να
πολυβολούν. Μικρές λακκούβες ανοιγόταν σε όλο το μήκος του δρόμου από
τις σφαίρες των πολυβόλων. Με 4 βόμβες σκόρπησαν την καταστροφή, τον
τρόμο και το θάνατο στην κατοικημένη περιοχή του συνοικισμού Χάνι (Νέο
Βενεράτο). Εγώ όρθιος στη μέση του δρόμου, παρακολουθούσα με
ορθάνοιχτο το στόμα και τα μάτια γεμάτος τρόμο. Ξαφνικά ένας άνδρας με
άρπαξε από τη μέση, με έριξε στο πλαϊνό χαντάκι του δρόμου και με
πλάκωσε με το σώμα του. Μείναμε εκεί μέχρι που σταμάτησε ο
βομβαρδισμός. Ποιος ήταν αυτός ο σωτήρας μου ποτέ δεν έμαθα.
Ο πατέρας μου, αμέσως μετά φοβούμενος τη συνέχιση των βομβαρδισμών,
μας πήγε σε μια σπηλιά κοντά στο χωριό, στην περιοχή Άγιος Σίλας, όπου
μείναμε αρκετές ημέρες μαζί με συγγενικές οικογένειες. Την ίδια ημέρα
νωρίς το απόγευμα ήρθε στη σπηλιά μας η θεία Κατίνα με άλλη μια κυρία
συγγενή της. Θυμάμαι πάντα το αίσθημα της φρίκης που με κατέλαβε όταν
την αντίκρισα. Ήταν αναμαλλιασμένη, με πανικόβλητα μεγάλα μάτια. Είχε
αίματα στο πρόσωπο, στα χέρια και στα ρούχα. Έκλεγε γοερά. Στο Χάνι
κατά το βομβαρδισμό είχε σκοτωθεί ο άνδρας της Ιωάννης Κρεμμυδάκης
μαζί με άλλους 22. Ένας νεαρός συγχωριανός, ο Νίκος Κ. Ζωγραφάκης που
κι αυτός βρισκόταν εκεί, είχε τραυματιστεί στο μηρό από θραύσμα
βόμβας. Με πόνο και κόπο σύρθηκε και μπήκε σε ένα καταφύγιο που ήταν
κοντά. Ένας άλλος συγχωριανός ο Ιωάννης Τσιβιδάκης τον σήκωσε στους
ώμους του αργότερα και τον μετέφερε στο χωριό.
Οι πτήσεις των πολεμικών αεροσκαφών συνεχίστηκαν για 5-6 ημέρες
στην ευρύτερη περιοχή και κατά μήκος της οδού που συνδέει το Κρητικό
με το Λιβυκό πέλαγος.
Στις 30 Μαΐου ο Υποστράτηγος Λιναρδάκης υπέγραψε την ανακωχή με το
Γερμανό Διοικητή και ζητήθηκε η κατάπαυση των βομβαρδισμών. Απολύθηκαν
οι αξιωματικοί και οι στρατιώτες που είχαν μεταφερθεί στην Κρήτη από
την ηπειρωτική Ελλάδα. Πολλοί από αυτούς που διέθεταν οπλισμό και από
πολλούς άλλους Κρητικούς σχηματίστηκαν αντάρτικες ομάδες αντίστασης
που προσέφεραν πολλές υπηρεσίες στον αγώνα των συμμάχων. Στις 31 Μαΐου
ο Γερμανός Υποστράτηγος από την Κρήτη ανέφερε στον Χίτλερ ότι <<Εντολή
έχει εκτελεστεί>>.
Έτσι έληξε μια από τις πιο παράδοξες μάχες του Β΄ παγκοσμίου
πολέμου με την κατάληψη της Κρήτης. Ήταν μια Πύρρειος νίκη με οδυνηρές
απώλειες των Γερμανών αλεξιπτωτιστών. Πρώτη φορά πολίτες ανίδεοι από
πόλεμο βρέθηκαν να παλεύουν με απίστευτο θάρρος για υψηλά ιδανικά τα
οποία πάντα έκρυβαν μέσα τους, ακριβή κληρονομιά από τους προγόνους
των. ''Μόνο οι πέτρες δεν σηκώνονταν να μας χτυπούν'' διηγόταν με
έντονο ύφος μετέπειτα οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές που είχαν επιζήσει.
Όταν αργότερα ο Χίτλερ παρασημοφορούσε τον υπεύθυνο Διοικητή της
Μάχης Πτέραρχο Στούντεντ, του είπε με έμφαση: <<Η Κρήτη απέδειξε ότι οι
αλεξιπτωτιστές ανήκουν πλέον στο παρελθόν>>.
Στις 2 Ιουνίου το Βρετανικό Υπουργείο Πολέμου ανακοίνωσε: <<Έπειτα
από 12 ημέρας του αναμφιβόλως σκληρότερου αγώνα του πολέμου,
αποφασίστηκε να αποσύρωμεν τα στρατεύματά μας από την Κρήτη>>. Το νησί
είχε καταληφθεί από τα γερμανικά στρατεύματα.
Μια μαρμάρινη πλάκα τοποθετημένη στο κτήριο του Γραφείο του άλλοτε
Δήμου Παλιανής αναγράφει τα 23 ΟΝΟΜΑΤΑ ΦΟΝΕΥΘΕΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ
ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΝ 20η ΜΑΪΟΥ 1941 ΑΠΟ ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΟΠΛΑΝΩΝ.
Μάχης Πτέραρχο Στούντεντ, του είπε με έμφαση: <<Η Κρήτη απέδειξε ότι οι
αλεξιπτωτιστές ανήκουν πλέον στο παρελθόν>>.
Στις 2 Ιουνίου το Βρετανικό Υπουργείο Πολέμου ανακοίνωσε: <<Έπειτα
από 12 ημέρας του αναμφιβόλως σκληρότερου αγώνα του πολέμου,
αποφασίστηκε να αποσύρωμεν τα στρατεύματά μας από την Κρήτη>>. Το νησί
είχε καταληφθεί από τα γερμανικά στρατεύματα.
Μια μαρμάρινη πλάκα τοποθετημένη στο κτήριο του Γραφείο του άλλοτε
Δήμου Παλιανής αναγράφει τα 23 ΟΝΟΜΑΤΑ ΦΟΝΕΥΘΕΝΤΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ
ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΝ 20η ΜΑΪΟΥ 1941 ΑΠΟ ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΑΕΡΟΠΛΑΝΩΝ.
Και του χρόνου... Βαγγέλης
